جشن زايش مهر _ميترا
شبي که بعد از ان مهر/ميترا /خورشيد دوباره زائيده مي شود ( روز شروع به بلند شدن ميکندو به گرما و روشنايي شبانه روز افزوده می شود
بلند ترين شب سال
21 دسامبر را ميترائيها ( مهری ها ) روم و ديگر شهر های اروپا به مناسبت زايش ميترا جشن می گرفتند و نور افشاني مي کردندکه چند شب به درازا می کشيد ، در قرن چهارم ميلادی مسئولين کليسا اين جشنها را به زايش مسيح نسبت داده اند و اين جشنها در روز 25 دسامبر تثبيت شد . اختلاف 4 روز به علت در نظر گرفتن / نگرفتن سالهای کبيثه است .
********************************************
شب يلدا، درازترين شب سال و يكي از بزرگترين جشن هاي ايران باستان است. ايرانيان باستان همواره شيفته شادي و جشن بوده اند و اين جشن ها را با روشنايي و نور مي آراستند. آنها خورشيد را نماد نيكي مي دانستند و در جشن هايشان آن را ستايش مي كردند. در درازترين و تيره ترين شب سال، ستايش خورشيد نماد ديگري مي يابد. مردمان سرزمين افغانستان هم با بيدار ماندن، طلوع خورشيد و سپيده دم را انتظار مي كشند تا خود شاهد دميدن خورشيد باشند و آن را ستايش كنند. خوردن خوراكي ها و مراسم ديگر در اين شب بهانه اي است براي بيدار ماندن يكي از دلايل گرفتن جشن دراين شب زاده شدن ايزدمهر است.
مهر به معناي خورشيد.. مهر ايزدي نيك است و قسمتي از اوستا به نام او، نام گذاري شده است. در مهريشت اوستا آمده است . مهر از آسمان با هزاران چشم بر ايراني مي نگرد تا دروغي نگويد.
ايزد مهر در يكي از شهرهاي خاوري ايران قدیم(افغانستان فعلی) از دوشيزه اي به نام ناهيد زاده شد. پس از مدت اندكي كشور به كيش مهرپرستي گرويد. مهرپرستي از مرزهاي ايران فراتر و به رم رفت. پادشاهان رم به آن گرويدند و دين رسمي رم شد. «يوليانوس» يا «ژوليان» يكي از پادشاهان رومي گروه گروه مردم ترسا را به دين مهر مي كشاند و دعوت مي كرد. هنوز هم نيايش هاي اين شاه رومي با مهر برجاست. «اي پدر در آسمان نيايش مرا بشنو» «يوليانوس» در اين نيايش خدا را پدر مي نامد. اين اسمي بود كه ترسايان به تقليد از مهرپرستان بر خداي خود گذاشتند. روميان سال هاي بسيار تولد مهر و شب چله را جشن مي گرفتند و آن را آغاز سال مي دانستند. حتي پس از گسترش دين مسيحيت، باز كشيشان نتوانستند از گرفتن اين جشن ها جلوگيري كنند و به ناچار مجبور شدند به دروغ اين شب را زادروز تولد عيسي معرفي كنند تا روز 25 دسامبر را به بهانه تولد عيسي جشن بگيرند نه تولد ايزدمهر،
هنگامي كه به آيين و مراسم مسيحيان در كريسمس نگاه مي كنيم بسياري از نشانه هاي ايراني اين مراسم را در مي يابيم. ايرانيان قديم در شب چله درخت سروي را با دو رشته نوار نقره اي و طلايي مي آراستند. بعدها مسيحيان درخت كاج را به تقليد از مهرپرستان و ايرانيان تزيين كردند.
مهر از دوشيزه با كره اي به نام آناهيتا در درون غاري زاده شد كه بعدها مسيحيان عيسي را جايگزين مهر و مريم را جايگزين آناهيتا قرار دادند
يكي ديگر از وام گيري هاي مسيحيان از مهرپرستان، روز مقدس مسيحي يعني يكشنبه است.
Sunday به معني روز خورشيد يا مهر است كه روز مقدس مهرپرستان بود. ارنست رنان درباره آيين مهرپرستي گفته است: «اگر عيسويت به هنگام گسترش خود بر اثر بيماري مرگ ماري باز مي ايستاد، سراسر جهان به آيين مهر مي گرويد .
****************************************
چله افغانی، شبی که خورشيد از نو زاده می شود
يلدا در افسانه ها و اسطوره های ايران باستان حديث ميلاد عشق است که هر سال در «خرم روز» مکرر می شود.ماه دلداده مهر است و اين هر دو سر بر کار خود دارند که زمان کار ماه شب است و مهر روزها بر می آيد. ماه بر آن است که سحرگاه، راه بر مهر ببندد و با او در آميزد، اما هميشه در خواب می ماند و روز فرا می رسد که ماه را در آن راهی نيست. سرانجام ماه تدبيری می انديشد و ستاره ای را اجير می کند، ستاره ای که اگر به آسمان نگاه کنی هميشه کنار ماه قرار دارد و عاقبت نيمه شبی ستاره، ماه را بيدار می کند و خبر نزديک شدن خورشيد را به او می دهد. ماه به استقبال مهر می رود و راز دل می گويد و دلبری می کند و مهر را از رفتن باز می دارد. در چنين زمانی است که خورشيد و ماه کار خود را فراموش می کنند و عاشقی پيشه می کنند و مهر دير بر می آيد و اين شب، «يلدا» نام می گيرد. از آن زمان هر سال مهر و ماه تنها يک شب به ديدار يکديگر می رسند و هر سال را فقط يک شب بلند و سياه وطولانی است که همانا شب يلداست .
يلدا در افسانه ها و اسطوره های ايران باستان حديث ميلاد عشق است که هر سال در «خرم روز» مکرر می شود.
در زمان ابوريحان بيرونی به دی ماه، «خور ماه» (خورشيد ماه) نيز می گفتند که نخستين روز آن خرم روز نام داشت و ماهی بود که آيين های بسياری در آن برگزار می شد. از آن جا که خرم روز، نخستين روز دی ماه، بلندترين شب سال را پشت سر دارد پيوند آن با خورشيد معنايي ژرف می يابد. از پس بلندترين شب سال که يلدا ناميده می شود خورشيد از نو زاده می شود و طبيعت دوباره آهنگ زندگی ساز می کند و خرمی جهان را فرا می گيرد.
******************************************
پيوند يلدا با ميترائيسم
از آنچه که از منابع و متون کهن برمی آيد، يلدا زاد روز ايزد مهر يا ميترا است. ايزدی که در کيش ميترائيسم پرستش می شد و اين دين، يکی از تاثير گذارترين مذاهبی بود که نخست در شرق و بعدها در غرب و در دي مسيحيت رد پای بسياری از خود به جای گذاشت.
ريشه کلمه يلدا متعلق به زبان سريانی است و به معنای تولد يا ميلاد است. در برخی منابع آمده است که پس از مسيحی شدن روميان، سيصد سال پس از تولد عيسی مسيح، کليسا جشن تولد مهر را به عنوان زاد روز عيسی پذيرفت، زيرا زمان دقيق تولد وی معلوم نبود. در واقع يلدا يک جشن آريايي است و پيروان ميتراييسم آن را از هزاران سال پيش در ايران برگزار می کرده اند. وقتی ميترائيسم از تمدن ايران باستان به ساير جهان منتقل شد در روم و بسياری از کشورهای اروپايی روز 21 دسامبر به عنوان تولد ميترا جشن گرفته می شد ولی پس از قرن چهارم ميلادی در پی اشتباه محاسباتی، اين روز به 25 دسامبر انتقال يافت و از سوی مسيحيان به عنوان روز کريسمس جشن گرفته شد. از اين روست که تا امروز بابا نوئل با لباس و کلاه موبدان ظاهر می شود و درخت سرو و ستاره بالای آن هم يادگاری از کيش مهر است
